Κοινωνιολογία...ή Βαρβαρότητα

Συνέντευξη Κ. Τσουκαλά

Εδώ παραθέτω μερικά ενδιαφέροντα αποσπάσματα από συνέντευξη του Κ. Τσουκαλά στην εφημερίδα ΤΟ ΠΟΝΤΙΚΙ  ( 11/10/2011)  με τίτλο  Η απόγνωση οδηγεί στη βία

Η κοινωνία διαλυμένη, ο εθνικός πλούτος στους δανειστές, η  πολιτική απαξιωμένη, μια κοινωνία σε κατάθλιψη. Καμιά πατρίδα για τους μελλοθάνατους, κύριε Καθηγητά;

Βέβαια είμαστε σε κατάθλιψη, ο καθένας ζει τη δική του κατάθλιψη. Από εκεί και πέρα ο κάθε άνθρωπος προσπαθεί να επιβιώσει όπως μπορεί και δεν νομίζω ότι ελπίζουμε- από κοινού και καθένας χωριστά- σε καλά πράγματα στο άμεσο μέλλον.

Έχετε πει ότι «μόνο  η πολιτική θα μπορούσε να είναι η όποια αντίδραση στην κατίσχυση των αγορών». Όμως, είναι κοινή διαπίστωση ότι δεν υπάρχουν εμπνευσμένοι ηγέτες. Τι μπορεί να στείλει τους Αττίλες (αγορές) στον πάγκο τους;

Κάθε εποχή έχει τους ηγέτες που της αρμόζει. Όμως, δεν είναι η έλλειψη καταλλήλων ηγετών που χαρακτηρίζει την εποχή μας. Είναι εξαιρετικά δύσκολο για οποιαδήποτε ηγεσία να πάρει ριζικές αποφάσεις αυτόνομες. Με τους όρους αυτούς, λοιπόν, είτε εμπνευσμένοι ηγέτες κουτσουρεύουν ή λησμονούν την έμπνευσή τους είτε κάνουν τη δουλειά αυτή άνθρωποι που δεν έχουν έμπνευση, όραμα και ικανότητες. Το ίδιο είναι. Δεν είναι τυχαίο ότι τα τελευταία δέκα, είκοσι χρόνια στην Ευρώπη δεν υπάρχουν ηγέτες που να μπορούν να πάρουν πολιτικές αποφάσεις, οι οποίες να αντιστοιχούν σε αυτά που λέγανε, που είχαν ονειρευτεί. Και δεν είναι ουδόλως τυχαίο ότι ο πιο «χαρισματικός» ηγέτης στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ο Μπερλουσκόνι, ο πιο αναξιόπιστος, ο πιο διεφθαρμένος και ο πιο θεατρίνος. Η ποιότητα και το βεληνεκές των Ευρωπαϊκών  πολιτικών ηγεσιών είναι   αποτέλεσμα της αδυναμίας της Ευρώπης να αρθρώσει ένα συντονισμένο, κεντρικό, ενιαίο λόγο.

Υπάρχει εμφύλιος εκεί έξω στην κοινωνία. Όλοι είναι εναντίων όλων.

Αυτό είναι το αποτέλεσμα μιας συστηματικής  χειραγώγησης .Τον τελευταίο καιρό,  όλα τα ΜΜΕ και οι περισσότεροι εκφραστές των κλασικών πολιτικών δυνάμεων, επιχειρούν  να ορθώσουν τη μια κοινωνική κατηγορία απέναντι στην άλλη. Αυτό που λένε σήμερα ότι ο ιδιωτικός τομέας αδικείται από τον δημόσιο, ή το αντίστροφο,  είναι ψευδές. Ξέρετε, η μιζέρια και το άγχος χτυπάνε εξίσου και το δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα. Επομένως, όλα αυτά είναι  τεχνικά αστεία, πολιτικώς κωμικά αλλά δυστυχώς πολύ επικίνδυνα. Αυτή η επιχείρηση κατακερματισμού  των συλλογικών φορέων και των κοινωνικών κατηγοριών έχει σαν αποτέλεσμα την απαρχή μιας γενικότερης κοινωνικής δυσπιστίας της μιας κοινωνικής κατηγορίας απέναντι στην άλλη, η οποία –όχι ότι επιτυγχάνεται - αλλά σε μεγάλο βαθμό διαπερνά τον κοινωνικό ιστό. Μην ξεχνάτε ότι πριν τριάντα μόλις χρόνια όλοι μιλούσαν για τον κορπορατισμό και την συντεχνιακή οργάνωση ως ιδεώδη μορφή θεσμικής επίλυσης των κοινωνικών αντιθέσεων. Ο 21^ος αιώνας, έλεγαν, ότι θα είναι ο αιώνας του κορπορατισμού. Αυτή τη στιγμή οποιαδήποτε προσπάθεια προώθησης συλλογικών συμφερόντων θεωρείται απαράδεκτη και ο κορπορατισμός, από μέθοδος αντιμετώπισης του κοινωνικού προβλήματος, γίνεται ανάθεμα και  το ίδιο γίνεται και με τον συνδικαλισμό, αφού τα συνδικάτα θεωρούνται κατάλοιπα μιας άλλης εποχής. Επομένως, αυτό που κάποτε ονομαζόταν  «κοινωνική και ταξική πάλη» σήμερα καταλήγει να θεωρείται  νοσηρό κοινωνικό φαινόμενο. Και οι συντεχνίες μεταμορφώνονται σε αποδιοπομπαίο τράγο.

Πώς μπορεί ο άνθρωπος να αμυνθεί απέναντι στην εξουσία; Η τέχνη είναι μια μορφή αντίστασης;

Η τέχνη, όταν δεν μπαίνει στα κυκλώματα του εμπορίου, είναι μια προσωπική απάντηση του καλλιτέχνη απέναντι στην αγωνία του κόσμου και του εαυτού του. Και επειδή απευθύνεται στους άλλους είναι και κοινωνικό φαινόμενο. Μ’ αυτήν την έννοια η σημασία της τέχνης είναι ανυπέρβλητη και θα έλεγα ότι η μεγάλη  τέχνη στις περισσότερες περιπτώσεις- είτε το θέλει είτε όχι, είτε το ξέρει είτε όχι- επιχειρεί να απαντήσει στα μεγάλα προβλήματα της εποχής της.

Τί μπορεί να εμπνεύσει σήμερα την κοινωνία; Να ξαναδώσει στον Έλληνα την περηφάνια του;

Μα, φυσικά, η επάνοδος της ελπίδας. Όμως, η ελπίδα για ένα συλλογικό γίγνεσθαι δεν μπορεί να υπάρξει παρά μόνο μέσα από την πολιτική με την ευρεία έννοια. Η επάνοδος της πολιτικής δεν μπορεί να γίνει παρά μόνο τη στιγμή που αρχίζει να διαφαίνεται, έστω, αχνά, ένα συγκροτημένο κοινωνικό πρόταγμα, το οποίο να μας αφορά όλους. Αυτό, βλέπετε, είναι δύσκολο γιατί έχουμε διδαχτεί από το σχολείο και το περιβάλλον μας ότι «ο σώζων εαυτόν σωθήτω». Έτσι, είναι εξαιρετικά δύσκολο για τον οποιονδήποτε θνητό να σκέπτεται με όρους συλλογικότητας. Εάν η ατομοκρατία και ο άκρατος κερδοσκοπικός ατομικισμός έχουν ήδη εγκατασταθεί  στο επίκεντρο της ανθρωπότητας από τον 18^ο αιώνα, σήμερα, είναι καταλυτική η γενίκευση του φαινομένου για έναν ακόμη λόγο: έχουν εξαφανιστεί όλες οι κανονιστικές δεσμεύσεις, που εξακολουθούσαν να τιθασεύουν το άτομο και να το οδηγούν σε  μια κατεύθυνση όπου θα έπρεπε τουλάχιστον  να σέβεται τα «χρηστά ήθη». Να μην υποκύπτει συνεχώς στην ατομική προσπάθεια να μεγιστοποιήσει τα κέρδη του, κάτι που γίνεται όλο και πιο συχνά σήμερα. Ακόμη και στα προγράμματα των σχολείων η παλαιά «χρηστομάθεια» την οποία όλοι κοροϊδεύαμε –ήταν μια ηθικολογία της κακιάς συμφοράς- έχει αντικατασταθεί από έναν εργαλειακό πραγματισμό. «Μάθε για να είσαι ανταγωνιστικός, για να είσαι καλύτερος από το συμφοιτητή σου, μάθε για να γίνεις πιο ασφαλής μέσα στο χάος της ελεύθερης αγοράς που μας περιστοιχίζει». Ξέρετε, αυτή η συστηματική χειραγώγηση των ανθρώπων εξ απαλών ονύχων, πριν ακόμη πάνε στο σχολείο, τους μαθαίνει να είναι ανταγωνιστικοί, αδιάφοροι σε οποιαδήποτε αξία, με μόνο στόχο την εκκόλαψη προσωπικοτήτων που είναι κατάλληλες  να μεγιστοποιήσουν τα προσόντα τους μέσα στην αγορά εργασίας. Αυτό και μόνο δείχνει τη δυσκολία να φτιαχτεί μια συλλογικότητα και την ανάγκη  να ξαναβρούμε πράγματα τα οποία έχουμε αρχίσει να ξεχνάμε